مصرف آب در پرندگان نيز همانند ساير موجودات در شرايط آب و هوايي گرم افزايش مي يابد از اين رو وجود يک منبع مداوم آب خنک براي جبران اتلاف آبي که از راه له له زدن از دست مي رود ضروري است اين مطلب به ويژه زماني مصداق مي يابد که بخواهيم از زيان هاي ناشي از استرس گرمايي در پرندگان جلوگيري کنيم آب و هواي گرم هميشه سبب بروز مشکلاتي در پرندگان مي گردد مگر اين که آنها بتوانند مکان خنکي پيدا کنند بنابراين پرورش دهندگان طيور بايد از راه تهويه هواي خنک و مناسبي را براي آنها فراهم کنند و مطمئن باشند که آب خنک به ميزان کافي نيز وجود دارد آب خوري ها بايد مرتبا بازبيني شوند تا از صحت عملکرد آنها اطمينان حاصل شود شستشوي مداوم سيستم آب خوري به پايين نگه داشتن دماي آب کمک مي کند و به همين دليل پرندگان به نوشيدن آب تشويق مي شوند همچنين اين عمل باعث مي شود که سيستم آب خوري از مواد غذايي که در آن ريخته شده پاک گردد در غير اينصورت در هواي گرم رشد جلبک ، تخمير و تکثير ميکروب ها تشويق خواهد شد براي دسترسي آسانتر به آب بايد تعداد آب خوري ها را افزايش داد در برخي موارد آب خوري هاي ناوداني ترجيح داده مي شود زيرا اگر عمق آن به اندازه کافي باشد پرندگان مي توانند تاج و ريش خود را براي خنک شدن خيش کنند نوع و محل قرار گرفتن مخزن اصلي آب نيز مهم است اگر ارتفاع سقف آشيانه اجازه دهد بهترين حالت اين است که مخزن اصلي آب در داخل آشيانه قرار بگيرد بايد به خوبي در مقابل تابش آفتاب محافظت شود مخزن اصلي آب در صورت امکان بايد عايق بندي شود و مي توان براي خنک کردن اب مقداري يخ به آن افزود آزمايش هايي که در آمريکا انجام گرفته نشان مي دهد که عايق بندي لوله هاي آبخوري نيز اثر مثبتي روي دماي آب داشته و از اين جهت بر روي عملکرد و راحتي حيوانات موثر است اما به طور معمول پرندگان در هواي گرم آشيانه نسبت به هواي سرد آب بيشتري مي آشامند مصرف بيشتر آب ممکن است بروي ميزان مصرف دارو اثر بگذارد اگر داروهابه آب اضفاه شده باشند مصرف بيش از حد آب در خلال استرس گرمايي ممکن است منجر به مصرف بيشتر شود که اين امر مشکلات ديگري را به وجود مي آورد .

الکتروليت هاي مطرح

بسياري از مقالات گزارش کرده اند که الکتروليت ها و مولتي ويتامين ها در آب براي کاهش شدت نشانه اي استرس گرمايي در جوجه هاي گوشتي موثر هستند سعي مي شود که براي جوجه هاي گوشتي الکتروليت هايي نظير پتاسيم ، کلر و کلريدآمونيوم ، سولفات سديم ، سولفات پتاسيم ، کلريد سديم و دي فسفات سديم در نظر گرفته شود پرندگان در هنگام له له زدن دي اکسيد کربن دفع مي کند و در نتيجه دفع آن ، آلکالوز تنفسي به وجود مي آيد بنابراين الکتروليت ها يا نمک هاي اسيدي با اين باور در اختيار پرندگان قرار داده مي شوند که آنها از بالا رفتن PH خون ندارند همچنين اگر مقدار مصرف آنها در زماني که پرنده له له نمي زند کنترل نشود باعث کاهش PH خون و بروز اسيد وز مي گردند بنابراين ميزان موثر بودن الکتروليت ها و نمک هاي اسيدي قابل بحث مي باشد اما با وجود اين استفاده از آنها در شرايط استرس گرماي و ديگر منابع استرس زا توصيه مي شود فقط زماني که پرندگان واقعا نشانه هاي استرس گرمايي را نشان مي دهند بايد از الکتروليت ها مصرف کرد در عين حال مشخص شده است که استفاده از آنها به ميزان نيم درصد مشکلي درجوجه هاي گوشتي به وجود نمي آورد .

ويتامين هاي حساس

در اغلب موارد مولتي ويتامين ها براي کاهش استرس توصيه مي شوند اما به راحتي در اثرگرما از بين مي روند از نظر استاندارد عملي پيشنهاد شده است که به هر ليتر اب آشاميدني يک گرم ويتامين C افزوده شود با توجه به اين که ويتامين C به آساني و به خصوص در دماهاي بالا به سرعت از بين مي رود پيشنهاد مي شود که به ازاي هر کيلوگرم غذا 200 ميلي گرم ويتامين C اضافه شود همچنين در برخي مواقع اضافه کردن مقدار 150 واحد بين المللي ويتامين E به هر کيلوگرم خوراک موثر است گاهي اوقات 3/0 گرم اسيد ساليسيليک به هر ليتر آب اضافه مي شود که هميشه موثر نيست .

ارزش آب کربنات دار

تحقيقات اخير بر روي جوجه هاي گوشتي و مرغ هاي تخمگذار نشان داده است که آب کربنات دار يا بي کربنات سديم ممکن است در شرايط استرس گرمايي مفيد باشد در زماني که پرنده له له مي زند کاهش دي اکسيد کربن در خون ممکن است با اثر بازدارنده آب کربنات دار خنثي شوداز طرف ديگر از بي کربنات سديم مي توان به عنوان منبع تغذيه اي مناسبي براي يون هاي بي کربنات استفاده کرد مزيت ديگر بي کربنات سديم در اين است که مي توان سديم را به طور غير مستقيم و به جاي استفاده از منابع يوني کلردار که معمولا در جيره هاي عملي زياد هستند تامين نمود علي رغم وجود توضيحات علمي در مورد فوايد بي کربنات سديم و ساير الکتروليت هاي محلول اين موارد باعث تحريک مصرف آب در پرنده طي شرايط استرس گرمايي مي شوند ظاهرا کاهش گرما از طريق پايين آوردن درجه حرارت بدن مهمتر ازهر گونه تاثير مستقيم الکتروليت ها بر روي تعادل اسيد و باز يا PH خون مي باشد مشخص شده که استفاده از بي کربنات سديم تا سطح 8/0 درصد درآب آشاميدني يا 25 گرم در هر کيلوگرم مواد غذايي عملکرد خوبي در جوجه هاي گوشتي در شرايط استرس گرمايي دارد .

فصلنامه چکاوک – مهندس سونيا زکي زاده