در چند سال اخير مرغداران صنعتي به منظور کاهش مصرف بي رويه و ريخت و پاش آب در مرغهاي تخمگذار برنامه هاي جيره بندي آب را عملا مورد بررسي قرار داده اند موسسه تحقيقات کاربردي طيور در کشور هلند با انجام کارهاي تحقيقاتي گسترده اثر جيره بندي آب را از طريق محدود کردن مدت زمان دسترسي طيور به آب بررسي کرده است . در مرغ هاي تخمگذار جيره بندي آب نسبت به دسترسي هميشگي به آن مزيت هايي دارد . مطلب فوق نتيجه نخستين آزمايشي است که توسط مرکز تحقيقات کاربردي طيور هلند انجام شده است محققين فوق همچنين در اين ارتباط هيچ اثر نامطلوبي در توليد تخم مرغ ومرگ و مير طيورمشاهده نکردند اين مشاهده شايان ذکر است که در مرغ هاي تخم قهوه اي مصرف آب کمتر و در برخي موارد در صد ماده خشک فضولات دفعي انها بالاتر بود در اين آزمايش درزمان جيره بندي اب اغلب تخم مرغها ي تميزتري مشاهده مي شد دليل آن بدرستي روشن نيست اما بنا بدلايل نامشخصي تعداد تخم مرغ هاي کثيف دراين آزمايش کم بود  آزمايش فوق پاسخ روشني را در مورد سن پرندگان درزمان شروع جيره بندي آب بيان نمي کند اگر چه بنظر مي رسد که در مرغ هاي تخمگذار جيره بندي آب قبل از زمان حداکثر توليد تخم مرغ آثار منفي بر توليد تاثير منفي ندارد تغيير زمان جيره بندي آب از يک روز به روز ديگر هيچ مشکلي را ايجاد نمي نمايد .

پرسش هاي بي پاسخ

پس از انجام نخستين آزمايش ، پرسش هاي زيادي بي پاسخ باقي ماند بنابراين آزمايش ديگري براي بررسي دو مسئله ذيل صورت گرفت :

1- آيا زمان دريافت آب و خوراک توسط پرندگان تاثيري بر درصدتخم مرغهاي کثيف دارد ؟ به منظور بررسي اين موضوع قطع آب يا خوراک د رهنگام بيشترين تخمگذاري انجام شد .

2- آيا در اين برنامه دادن آب و خوراک به مرغهاي تخمگذار بلافاصله بعد از شروع روشنايي ضروري است .

از انجام اين آزمايش چنين استنباط شد که تغذيه مرغ هاي تخمگذار بلافاصله پس از شروع روشنايي تاثيرکمي بر روي توليد تخم مرغ دارد اختلاف مشخصي بين ميزان توليد تخم مرغ ، مصرف آب و خوراک ، مرگ ومير و مقدار ماده خشک فضولات مرغ هاي تخمگذار قهوه اي و سفيد مشاهده نشد اگر چه در اين آزمايش نوع برنامه آب دهي بر کيفيت تخم مرغ تاثير داشت اما ولي بنظر مي رسد که ارتباط کمي بين آن دو وجود داشته باشد درمرغ هاي تخمگذاري که هنگام صبح آب و خوراک دريافت نمي کردند اثر منفي واضحي بر توليد تخم مرغ مشاهده شد اين مرغ هاي تخمگذار تحت برنامه جيره بندي آب در آزمايش اول بود در عين حال در آزمايش اول آب رساني به مرغ در طول روز بطور يکساني انجام شد ظاهرا در مرغ هاي تخمگذار نه تنها مدت زمان دسترسي به آب بلکه چگونگي دوره هاي آب در طول روز نيز مهم مي باشد .

برنامه هاي آب رساني

در آزمايش سوم که با گروه جديدي از مرغ هاي تخمگذارانجام شد تاثير چندين برنامه آب رساني بر توليد تخم مرغ بررسي شد محققين در اين آزمايش به نتايج جالبي پي بردند آنها دريافتند که در مرغ هاي تحت جيره بندي آب ، ميزان مصرف آب و نسبت آب به خوراک کمتر بود و بنظر مي رسيد که فضولات آنها قدري خشک تر باشد درصد تخم مرغهاي کثيف در مرغهاي تخم سفيدي که تحت برنامه جيره بندي آب بودند پايين تر بود اما در مرغ هاي تخم قهوه اي اين گونه نبود همچنين درصد تخم مرغ هاي شکسته د رمرغ هايي که تحت برنامه جيره بندي اب بودند پايين تر بود توضيحي براي اين پديد ه نمي توان بيان کرد جيره بندي آب هيچ تاثيري بر ميزان سفيده و رنگ زرده نداشت جيره بندي آب همچنين هيچ تاثيري بر وزن تخم مرغ ها نداشت . ارتباط ميان زمان آب رساني و زمان خوراک دهي در ازمايش چهارم بررسي شد آب رساني و ياخوراک دهي بود اين که آب عامل موثرتري نسبت به خوراک است و يا اين که خوراک عامل موثرتري نسبت به آب مي باشد در مرغ هاي تخم سفيد هيچ اختلافي درتوالي آب رساني و يا خوراک دهي مشاهده نشد بنظر مي رسيد که در مرغ هاي تخم قهوه اي اول خوراک و سپس آب منجر به کاهش تخمگذاري مي شد اما اين کاهش احتمالا بدليل اختلاف در درصد مرگ ومير باشد از اين آزمايش مي توان استنباط کرد که خوراک دهي مرغها قبل از آب دادن به آنها تاثيرمثبتي بر روي توليد تخم مرغ ندارد .

اثرات رفتاري

به جز تاثير برنامه جيره بندي آب برنتايج فني و کيفيت کود مرغ  هاي تخمگذار، تحقيقاتي جهت دانستن بيشتر در مورد اثرات آن بر روي رفتار مرغهاي تحت آزمايش انجام شده است اين بررسي در طي آزمايش سوم انجام گرديد . نتايج اين مطالعات رفتاري نشان مي دهد که جيره بندي آب هيچ تاثير نامطلوبي بر رفاه و آسايش مرغ هاي تخمگذار ندارند درعين حال مطالعه فوق براي بيان نتيجه نهايي جيره بندي آب بر وضعيت رفاهي مرغ هاي تخمگذار بسيار کم مي باشد .

جيره بندي آب بر رفتار تغذيه اي مرغها تاثيري نداشت بنابراين مي توان نتيجه گرفت که بدليل جيره بندي اب مرغهاي تخمگذار دوره آشاميدن کمتري داشتند تعداد دفعات آشاميدن در مرغ هايي که تحت جيره بندي خفيفي بودند نسبت به مرغ هاي تحت جيره بندي متوسط آب يا بدون جيره بندي بالاتر بود رفتار تهاجمي و تقليدي تنها در مرغ هاي تخم سفيد ديده شد اين رفتار در مرغ هاي تخم قهوه اي ديده نشد . مرغ هاي تحت جيره بندي آب نسبت به گروه ديگر بيشتر همديگر را از کنار سرپستانک ها پس مي زدند اين رفتار بويژه درزمان شروع دسترسي به آب اتفاق مي افتاد چرا که پس از برقراري آب تمام مرغها در يک زمان تمايل به نوشيدن آب داشتند اين رفتار هجومي مرغ ها به سرپستانک با رفتار پرخاشگري انها مرتبط نيست . ازآنجايي که طول آب خوري ها در مرکز تحقيقاتي نسبت به مزارع تجارتي کمتر است نمي توان بيان کرد که حداقل دوره زماني لازم براي دسترسي به آب چقدر مي باشد .

فصلنامه چکاوک – شماره 36  – بهروز دستار