براي رسيدن به جوجه هاي گوشتي با رشد سريع ، تخم مرغهاي قابل جوجه کشي مطلوب ، مرغهاي مادر در طول دوره توليد بايستي دائما از نظر وزن ، اندازه و همچنين وزن بدن مرغهاي مادر مولد کنترل گردند زيرا يکي از فاکتورهاي اصلي انتخاب در آميخته هاي گوشتي در سال هاي اخير وزن تخم مرغ است . تحقيقات سالهاي اخير نشان داده است که بين وزن تخم مرغ و ماندگاري توليد نسبت مستقيم وجود دارد بررسيها نشان داده اند که اگر ماندگاري توليد کاهش يابد وزن تخم مرغ افزايش خواهد يافت براي حل اين مشکل و حفظ بدن مرغ و در نتيجه تداوم ماندگاري توليد لازم است برنامه کاهش دان اجرا شود زمان و کاهش دان به عوامل متعددي بستگي دارد از جمله :

- وزن بدن مرغ و تغييرات آن از شروع توليد .

- توليد روزانه و روند ادامه آن .

- وزن تخم مرغ روزانه و روند ادامه آن

- تغييرات در زمان برداشت دان .

- وضع گله از نظر سلامتي .

- درجه حرارت و شرايط محيطي .

- وضع جيره غذايي از نظر ترکيب ( انرژي و مقدار پروتئين )

- مقدار جيره (انرژي دريافتي ) در پيک توليد .

- تاريخچه گله ( وزن گله در دوره پرورش و عملکرد آن قبل از پيک توليد .)

از آنجائيکه عوامل ياد شده بالا در تمام گله ها يکسان نيستند لذا برنامه کاهش دان در هر گله متفاوت خواهد بود.

توصيه عمومي براي کاهش دان بشرح زير مي باشد.

از هفته 27 تا 34 دادن حداکثر دان ( پيک توليد ) .

از هفته 35 تا 50 کاهش تدريجي تا 150 گرم در روز براي هر قطعه بعبارتي دادن 412 کيلوکالري انرژي براي هر مرغ در 50 هفتگي .

از هفته 50 به بعد ثابت ماندن مقدار دان .

برنامه هاي کنترل

- وزن کشي و کنترل تغييرات وزن که معمولا استاندارد 15 تا 20 گرم افزايش در هفته است .

- وزن روزانه تخم مرغ و تغييرات آن با توجه به وزن استاندارد .

- شرايط فيزيکي مرغ يعني وضع عضله سينه – وضع چربي بدن – وضع پرها و پوشش عمومي شرايط پا ، تاج ، سروصورت و رنگ پريدن بدن و وضع عمومي توليد .

مقدار جيره بايد طوري تنظيم گردد که بتواد در مقابل تغييرات غير قابل انتظار احتياجات طيور را برآورده کند بطور مثال وقتي درجه حرارت بيش از حد بالا باشد با توجه به احتياجات انرژي حيوان بتوان در مقدار جيره تعديل انجام داد . عدم کنترل و در نتيجه شکست در کنترل وزن بدن از هفته 30 به بعد بطور مشخص تداوم توليد را تحت الشعاع قرار خواهد داد .

جمع آوري و مديريت تخم مرغهاي قابل جوجه کشي

يک تخم مرغ حدود 22 تا 24 ساعت زمان لازم دارد که از مجراي تخم عبور کرده وتوليد گردد تقسيم سلولي از مجراي تخم شروع شده بطوريکه در موقع توليد هر تخم مرغ نطفه دار داراي 60000 سلول است که در ادامه در گروه هاي مختلف اقدام به وجود آوردن اندامها خواهدنمود. هر تخم مرغ نطفه دار که توليدمي گردد داراي موجود زنده است بنابراين بايد در نظر داشت که جمع آوري و نگهداري نادرست تخم مرغ از لحظه تخمگذاري به بعد ممکن است توليد جوجه يکروزه درجه يک را تحت تاثير قرار دهد. تقسيم سلولي از درجه حرارت 27 درجه به بالا ادامه مي يابد و 26 درجه سانتي گراد کمتر کند مي گردد در نهايت در درجه حرارت 20-21 بطور کامل متوقف مي شود اين نقطه را صفر فيزيولوژيک مي نامند اگر تقسيم سلولي تا 5 ساعت پس از تخمگذاري ادامه يابد و سپس تخم مرغ به سردخانه انتقال يابد شاهد افت در صد هچ بدليل جنين مردگي خواهيم بود بنابراين بايد شرايطي ايجاد کرد که تخم  مرغها هرچه سريعتر به سردخانه با درجه حرارت 20-18 درجه سانتي گراد درجه انتقال يابند در اين رابطه بايد گفت که جمع آوري متعدد موجب خنک شدن يکنواخت تخم مرغها شده ولذا اين موضوع اهميت جمع اوري 6 تا 8 بار در روز را روشن مي نمايد.

جمع آوري در سيستم لانه هاي اتوماتيک

شرايط نوار جمع آوري در لانه هاي اتوماتيک بايد ازنظر حرارت کنترل گردد که نه خيلي گرم و نه خيلي سد گردد نوار جمع آوري و پوشال اين گونه لانه ها بايد مرتبا تميز گردد پس از تميز کردن نوار جمع آوري تخم مرغ بايد دقت کرد که نوار خشک شده باشد و پس از اتمام جمع آوري قسمت انتهايي يعني خروج از سالن خوب بسته باشد که ايجاد کوران نگردد در غير اينصورت نوار فوق بوسيله کوران هوا بسيار سرد خواهد شد .

اين لانه ها موجب کاهش نيروي کارگري خواهد شد وليکن مانند بسياري از سيستم هاي اتوماتيک لازم است از نظر نگهداري واستفاده بهينه از آن دقت لازم صورت گيرد در اين لانه ها بايد مدييت طوري عمل نمايد که اکثر تخم مرغها در لانه ها گذاشته شوند و از نظر رسيدگي و تاسيساتي بايد دقت کرد که از شکستگي بيش از حد جلوگيري شود نداشتن اين لانه ها همانطوريکه گفته شد در خصوص کاهش نيروي کار موثر مي باشند ولي دليلي براي نداشتن افراد مسول نمي باشند توصيه مي گردد که نوار جمع اوري دو هفته قبل از توليد هر روز يکبار کار کند که طيور به صداي آن عادت کنند .

تخم مرغهاي بستر

متاسفانه درصدي از تخم مرغ هاي توليدي روي بستر توليدمي گردند اين تعداد بستگي به فاکتورهاي مديريتي زيادي دارد .

- عدم لانه گذاري بموقع و مرتب نبودن پله لانه هاي مزبور .

- عدم هماهنگي بلوغ جنسي مرغها و خروسها .

- مشکل يکنواختي نور در تمامي قسمتهاي آشيانه .

- صحيح نبودن اندازه طول دانخوري با توجه به توصيه کمپانيها که معمولا 15 سانتي متر براي هر مرغ مي باشد.

- عدم هماهنگي تحريک نوري با وزن مرغها .

- عدم تناسب درصد مرغ و خروس ( جفت گيري بيش از حد موجب افزايش تخم مرغ بستر ميگردد ).

- عدم تناسب زمان توزيع دان با پيگ تخم گذاري ، زمان توزيع دان بايد 5 تا 6 ساعت پس از روشنايي باشد تا مرغها براي دان خوردن از لانه خارج نشوند .

- عدم جمع آوري مرتب تخم مرغهاي بستر در شروع توليد . ( حداقل 7 بار در روز)

يادمان باشد يک تخم مرغ کثيف قابل جوجه کشي نمي باشد .

نگهداري تخم مرغ

پس از جمع آوري تخم مرغها و ضدعفوني انها بايد در مدت 30 دقيقه به سردخانه مجهز به سيستم کنترل حرارت و رطوبت انتقال داده شود بعضي از مشکلات عادي در اين مورد عبارتند از :

- بعضي از تخم مرغها در لانه مي مانند و سرد مي شوند و سپس مرغ ديگري براي تخم گذاري وارد لانه مي شود در نتيجه تخم مرغ دوباره گرم مي گردد.

- تهويه ضعيف لانه هاي تخم گذاري که امکان دارد درجه حرارت اين لانه ها به بالاي 27 درجه سانتي گراد برسد.

- جمع آوري تخم مرغها در شانه هاي کاغذي که مدت زمان خنک شدن تخم مرغ در اين شانه ها زياد است ( حدود 6 ساعت )

 - مواقعي ديده شد که تخم مرغهاي جمع آوري شده بدون دليل در سالن مانده اند .

- در مواقعي که حمل باگاري است با تکميل شدن گاري تخم مرغهاي قبلي در شرايط نامناسب نگهداري شده اند .

- مناسب نبودن درجه حرارت بخاطر ايزولاسيون ضعيف .

- گردش ناقص هوا .

براي رسيدن به درصد جوجه درآوري مطلوب درجه حرارت قابل قبول و رطوبت مناسب در طول حمل و نقل و در مدت نگهداري بسيار مهم مي باشد شرايط مناسب به شرح زير است .

براي نگهداري تخم مرغها به مدت طولاني پايين آوردن درجه حرارت سردخانه کمک خوبي در حفظ کيفيت تخم مرغ خواهد داشت .

جريان صحيح هوا که در بالا ذکر شد براي رسيدن و نگهداري رطوبت و حرارت در حد مطلوب با حداقل تغييرات درمدت نگهداري تخم مرغ نقش اساسي را ايفا مي کند.

- حرارت بيش از حد موجب رشد باکتريها مي گردد.

- حرارت پايين خطر ايجاد شبنم روي تخم مرغ را دارد .

- رطوبت بيش از حد موجب رشد قارچ مي گردد.

- گردش هواي کم موجب گرم شدن دوباره تخم مرغ مي گردد.

- محل تخليه و بارگيري تخم مرغ بايد سرپوشيده باشد .

دستگاههايي وجود دارد که مخصوص اندازه گيري وثبت درجه حرارت مي باشند که براي کنترل و ارزيابي بسيار با ارزش هستند.

انبار نگهداري و سردخانه بايستي بقدر کافي بزرگ باشند که بتوانند براحتي تعداد تخم مرغهاي توليدي را در خود جاي دهد .

لازم است بين ديوارها و رديف هاي تخم مرغ حدود 40 تا 50 سانتي متر فضاي خالي وجود داشته باشد فاصله سطح تخم مرغهاي انبار شده با سقف انبار بايستي حداقل 5/1 متر باشد.

بهداشت و ضدعفوني تخم مرغهاي قابل جوجه کشي

توجه دقيق به ضد عفوني اين تخم مرغها موجب افزايش درصد جوجه دراوري و بالا رفتن کيفيت جوجه هاي توليدي خواهد شد نفوذ باکتري از پوسته موجب تلفات اوليه و تضعيف جنين و افزايش جوجه هاي درجه 2 وعفونت کيسه زرده و مرگ جنين در هفته اخر دوران جوجه کشي و همينطور افزايش تخم مرغ انفجاري و در نتيجه افزايش آلودگي بقيه تخم مرغها موجود در دستگاه جوجه کشي خواهد شد . محلهايي که مي توانند موجب اين آلودگي گردند و بايدکنترل شوند عبارتند از پوشال لانه ها ، تسمه جمع آوري در لانه هاي اتوماتيک ، شانه هاي جمع آوري و نگهداري تخم مرغ ، تخم مرغهاي بستر، مه پاش هاي سالن ، رطوبت سازها ، اطاق تخم مرغ و نگهداري تخم مرغ ، هواکشها و تيغه هاي آن .

بهترين حالت و ايده آل ترين زمان براي ضدعفوني تخم مرغها ، بلافاصله پس از جمع آوري که هنوز گرم هستند مي باشد وقتي تخم مرغ سردشد محتويات آن مقبض شده و در نتيجه هر باکتري که روي پوسته باشد بلافاصله از طريق منافذ وارد تخم مرغ شده و موجب آلودگي ميگردد تميز کردن تخم مرغهاي کثيف بوسيله سمباده – کارد – سيم هاي ظرفشويي هر چند اجرا مي گردد ولي مي تواند عامل ورود باکتري به درون تخم مرغ باشد و موجب آلودگي گردد يک تخم مرغ تميز تخم مرغي است که هيچ وقت کثيف نبوده باشد .

راههاي زيادي براي ضدعفوني تخم مرغ وجود دارد هر کدام را انتخاب مي کنيد بايد موارد زير را در نظر بگيريد.

1- قادر باشد حداقل 90% از باکتريها را از بين ببرد .

2- براي جنين خطرناک نباشد.

3- براي افرادي که آن را اجرا مي کنند زيان آور نباشد .

4- موجب خرابي کوتيکول نگردد.

5- پوسته تخم مرغ را مرطوب نکند.

6- موجب افزايش درجه حرارت تخم مرغ نگردد.

در صورتي که تخم مرغهاي روي بستر بعنوان تخم مرغ قابل جوجه کشي مورد استفاده قرار ميگيرد بهتر است از تخم مرغهاي تميز جدا شوند و ترجيحا در لايه هاي پاييني ستر چيده شوند انتظار از يک تخم مرغ اين است که حفاظت فيزيکي و تغذيه جنين را به عهده گرفته و ان را در مقابل عفونت هاي باکتري يابي محافظت کند در نهايت جنين را در يک شرايط مناسب درون پوسته نگهداري نمايد .

صنايع مرغ مادر – مهندس اسحق درياکناري

مديريت کارخانه جوجه کشي به دليل حساسيت تخم مرغ ، جنين ، انکوباسيون ، نظارت بر محيط و تجهيزات کارخانه جوجه کشي کار بسيار حساس محسوب مي شود با وجودي که عملکرد کارخانه هاي جوجه کشي در مناطق مختلف از محلي به محل ديگر فرق ميکند اما در کشورهاي در حال توسعه اي که در مناطق آب و هواي گرم واقع شده اند به طور مکرر با ضايعات سنگين غير قابل انتظار و غير طبيعي مواجه مي شويم  . در بسياري از موارد ميانگين ضايعات جوجه کشي به علت مرگ و مير جنين در طول مراحل مختلف انکوباسيون از 10 درصد تجاوز مي کند د رحالي که در اروپا و آمريکا ميانگين آن معمولا 5 تا 6 درصد يا کمتر است 15-10 درصد ديگر از تلفات جنيني نيز به عدم باروري مربوط  مي باشد و تقريبا 2-1 درصد تخم مرغ هاي قابل جوجه کشي به خصوص در طي تابستان به عنوان تخم مرغ انفجاري از دست مي روند درنتيجه 25-20 درصد مجموع تخم مرغهاي چيده شده در دستگاه به جوجه تبديل نمي شوند . با ادامه افزايش قيمت خوراک دام و ساير هزينه ها ، بسياري از جوجه کشيهاي کوچک که درامد زيادي ندارند سرانجام تعطيل مي شوند نتايج جوجه کشي نيز غالبا در زمستان با تابستان متفاوت است ميانگين هچ تخم مرغهاي چيده شده در يک دوره داوزده ماهه به طور متوسط 75-70 درصد خواهد بود در حالي که ميزان هچ تخم مرغهاي توليد شده در طول زندگي يک مرغ بين 65-60 درصد تغيير مي کند با توجه به تحقيقات مستمر ده سال گذشته بر روي گله هاي مادر گوشتي ، درصد هچ تخم مرغهاي جوجه کشي 6-5 درصد افزايش يافته است که اين پيشرفت به سبب بهبود مديريت و بکارگيري تکنيکهاي مانند کنترل نور و تغذيه جداگانه مرغ و خروس بدست آمده است که سبب غلبه بر مشکلاتي نظير افزايش وزن ، بلوغ زودرس و خروسهاي فاقد کارايي شده است . متاسفانه در کشورهاي در حال توسعه مسائلي نظير نامطلوب بودن پوسته تخم مرغ ، باروري ضعيف ، توليد تخم مرغهاي کوچک ، بلوغ زود رس و مشکلات پا در خروسها به دليل افزايش وزن ، منافع جوجه کشيها را به خطر مي اندازند علي رغم اين امر که تغذيه جداگانه خروسها با جيره اختصاصي باعث افزايش توليد 6-5 جوجه به ازا هرمرغ مي شود ولي اين مسئله هنوز در بسياري از کشورها اجرا نمي شود کنترل نور نيز هنوز به عنوان يک مشکل مطرح است زيرا در سالنهاي باز در فصل تابستان در مقابل اشعه خورشيد ، فقط پرده ها قرار دارند که براي جلوگيري از نفوذ نور کافي نيستند گزارش مي شود که عدم باروري به سب تنبلي خروسها در طي تابستان و يا مشکلات پا ناشي از افزايش بيش از حد وزن بدن خروسها ، علت 50-40 درصد ضايعات جوجه کشي به ازا کل تخم مرغهاي چيده شده مي باشد مشکلات پا در خروسها به سبب تنوسينوويت ، تورم مفصل استافيلوکوکي ، آبسه کف پا و ساير جراحات ، عدم باروري را تشديد مي کند با داروهاي سولفاميدي دلايل کلي براي پايين بودن جوجه درآوري مي باشند در يک جوجه کشي موفق ، ميانگين کل تلفات جنيني در طي 8-7 روز اول زندگي جنيني نبايد از 5-4 درصد تخم مرغهاي چيده شده تجاوز نمايد .بررسي منظم تخم مرغهايي که هچ نشده اند به ماکمک ميکند که ديابيم اين مرگ و مير در چه سني و به چه دليل صورت گرفته است مرگ و مير جنيني ممکن است مسول عدم هچ 50% تخم مرغها و به همين ميزان ضايعات ناشي از عدم باروري باشد ازآن جايي که جنين در طي دوران زندگي خود در معرض شرايط نامساعد مختلف قرار مي گيرد مي تواند در مراحل اوليه رشد تحت تاثير برخي از عوامل از بين برود رشد اوليه جنين دربدن مرغ اتفاق مي افتد در نتيجه تحت تاثير سلامت و درجه حرارت بدن مرغ قرار ميگيرد زيرا بلاستوديسک / بلا ستودرم قبل از گذاشتن تخم تشکيل شده است آزمايش تعدادي از تخم مرغ هاي تازه قبل از انکوباسيون مي تواند به مشخص کردن وضعيت دقيق بلاستوديسک تخم مرغ نطفه دار از نظر ظاهر و اندازه به منظور تشخيص باروري و ميزان هچ مورد انتظار کمک نمايد . مرگ ومير اوليه جنين ممکن است طي مراحل اوليه انکوباسيون رخ دهد که تقريبا 60-50 درص کل ضايعات را شامل مي شود سرماي زمستان درجه حرارت نامناسب اتاق نگهداري و گرماي بيش از حد تابستان در طي حمل و نقل تخم مرغها ، اغلب باعث اين مرگ ومير ها مي شود دود دادن غلط ، اثرات سو تغذيه ف بيماريها ، کرچي ، جمع آوري همزمان تخم مرغهاي قابل جوجه کشي و تخم مرغهاي کثيف روي بستر دلايل ديگري براي مرگ و مير اوليه جنيني هستند لانه هاي کثيف و شرايط بد بستر لانه ها اغلب منجر به الودگي ميکروبي بيش از حد تخم مرغهاي قابل جوجه کشي و در نتيجه افزايش مرگ و مير اوليه جنيني و يا جوجه هاي هچ نشده مي شوند مشکلات مکانيکي مانند چرخش نادرست درستر ، ترک خوردگي پوسته ها را افزايش مي دهد و سبب دهيدراتاسيون جنين زنده داخل تخم مرغ ميشود ضمن اينکه درجه حرارت بيش از حد و رطوبت پايين نيز چنين تاثيري دارند . در جوجه کشيهاي داراي سترهاي چند سني که درآنها تخم مرغها هر هفته يا هر دوهفته يک بار در دستگاه چيده مي شوند و دود دادن تخم مرغها اغلب قبل از چيدن تخم مرغها انجام مي پذيرد چنانچه تخم مرغها بيش از حد در معرض فرمالدئيد قرار گيرند منجر به مرگ ومير زود رس جنيني هم در تخم مرغهاي جديد و هم در تخم مرغهايي مي شود که قبلا چيده شده اند در چنين شرايطي جنينهاي غير طبيعي به صورت ايجاد جراحاتي در ناحيه سرجنين ها مشاهده مي شوند درکشورهاي در حال توسعه ، فرمالدئيد هنوز به منظور دود دادن استفاده وسيعي دارد زيرا مواد پاک کننده و ضد عفوني کننده کلره درغلظتهاي بالا سرطانزا هستند بين باروري مرگ ومير اوليه جنيني تخم مرغها ارتباط وجود دارد باروري پايين تخم مرغها همواره با تلفات جنيني بيشتر همراه است و باروري بالاي تخم مرغها منجر به جوجه دراوري بيشتر به دليل مرگ و مير جنيني کمتر مي شود . چنين مسائلي معمولا بعد از پيک توليد پيک نطفه داري و پيک جوجه درآوري گله مشاهده ميشود در بعضي موارد وقتي گله درارتباط با خروسهاي تنبل و پير مشکل داشته باشد در صورت دسترسي به خروسهاي جوان آنها را جايگزين خروسهاي پير و فاقد کارايي مي کنند درمورد هر گونه افزايش مرگ ومير اوليه جنيني نبايد افلاتوکسينها و داروهايي را که در دان مصرف مي شوند ناديده گرفت مرگ و ميرهاي جنيني بعد از هفته اول انکوباسيون درمناطق با اب و هواي گرم اغلب از 3/1 درصد تجاوز مي کند در حالي که در اروپا و آمريکا اين ميزان 1-5/0 درصد گزارش شده است 13 درصد کل تلفات جنيني مربوط به اين دوره مي باشد و معمولا به وسيله عواملي ايجاد مي شود که درارتباط با افزايش آلودگي ميکروبي تخم مرغها و انکوباتورها هستند و به دليل ضدعفوني غير صحيح آنها و کيفيت بد آب مورد استفاده در جوجه کشي بروز مي کند اين گونه آبها غالبا حاوي تراکم بالايي از ميکروبهاي آن دوست مي باشند . عوامل تغذيه اي و ژنتيکي نيز در بعضي موارد نقش دارند اما معمولا اعتقاد بر اين است که نامناسب بودن درجه حرارت ، هندلينگ و چرخش تخم مرغ ها در انکوباتور اهميت ويژه اي در افزايش مرگ و مير دراين مرحله از انکوباسيون دارند در پايان اين دوره سر جنين به طرف انتهاي پهن تخم مرغ مي چرخد ازان جايي که جنين براي تامين اکسيژن مورد نياز خود ، به جريان هوا در ستر وهچر احتياج مبرم دارد و از طرفي افزايش دي اکسيد کربن و ديگر گازهاي سمي منجر به مسموميت مي شوند بنابراين در موارد بررسي مرگ و مير اواسط دوره جنيني يا حتي هفته آخر انکوباسيون تهويه نامناسب ستر و هچر نبايد ناديده گرفته شوند غالبا فرسودگي تسمه ها و پولي هاي هواکشها جريان کامل هوا را در ستر محدود ميکند مسدود شدن سيستم اصلي خروجي هواي هچري با کرک پرها و ديگر ضايعات نيز مي تواند باعث اختلال درتبادل گازها گردد براي حل اين مشکلات اندازه گيري ميزان دي اکسيد کربن درهواي ستر و سرعت هواکشها مفيد خواهد بود درکشورهاي در حال توسعه که اغلب گله ها آلوده به مايکوپلاسماگالي سپتيکم هستند مايکوپلاسماها خسارات زيادي را به صنعت طيور وارد مي کند ضايعات حاصل در جنينها و جوجه ها را مي توان به سادگي در کالبد کشايي جنين و با با کمک تکنيکهاي ازمايشگاهي تشخيص داد . بيشترين موارد تخم مرغهايي که هچ نشده اند عبارتند از تخم مرغهاي نوک زده اي که جنين قادر به خروج از انها نيست مرگ در پوسته ، تخم مرغهايي که مقدار آلبومن باقي مانده آنها زياد است نابجايي و بد قرار گرفتن جنين ، جوجه هاي بدشکل ، جوجه هاي ضعيف و لاغر يا جوجه هاي نرم و وازده هاي بارز . ساير حالات غير طبيعي شامل نوک طوطي ، نوک متقاطع ، کوري ، سرلرزان ، جوجه هاي با پاهاي باز ، پنجه هاي پيچيده ومشکلات ناف مي باشند علت دقيق چنين ضايعاتي را فقط به وسيله آزمايشهاي دوره اي سيستماتيک بر روي تخم مرغ هاي قابل جوجه کشي در طي انکوباسيون و همچنين بررسي ضايعات جوجه کشي و توجه به مشکلات تغذيه اي و سلامتي گله مي توان تعيين نمود با در نظر گرفتن چنين کاهشي در ميزان قابليت جوجه درآوري ، در جوجه کشي ها و گله هاي مادري که 30 تا 33 درصد تخم مرغ هاي آنها قبل از تبديل به جوجه درجه يک از دست مي روند نياز مبرم و واضحي به بهبود استانداردهاي مديريت احساس مي شود 10 درصد تخم مرغهاي توليد شده در مزارع مرغ مادر ، غير قابل جوجه کشي هستند که اين تخم مرغها اغلب به علت ضعيف بودن پوسته ، پوسته هاي داراي خلل و فرج ، پوسته هاي بدشکل ، کوچک بودن و ديگر موارد غير طبيعي حذف مي شوند اين موارد در طي تابستان  و يا در هنگام بروز بيماريهايي مانند نيوکاسل ، برونشيت  عفوني ، کريزا ، بيماري مزمن تنفسي و رئو ويروس ها افزايش مي يابند . از نظر بازده کلي توليدات يک مرغ در طول زندگي ، در مناطق آب و هوايي گرم ، 10 درصد ديگر ضايعات تخم مرغ هاي قابل جوجه کشي به علت مشکل فاقد نطفه بودن واقعي است که حائز اهميت مي باشد . ارتباط دادن تمام مشکلات به شرايط محيطي اشتباده است و به منظور بهبود بازدهي بايد تجزيه و تحليل مرتبي از نتياج صورت پذيرد براي ارتقا استانداردهاي مديريت مزارع مادر و جوجه کشي ها جهت بهبود نتيايج جوجه کشي در آب و هواي گرم فعاليت وسيعي مي توان انجام داد البته عملکرد تعدادي از جوجه کشي ها نيز مطابق پتانسيل زنتيکي نژادي است که برروي آن کار مي کنند ولي تعداد آنها نادر است .

فصلنامه چکاوک – شماره 26 – مهندس علي محمد عليپور

 جوجه کشي مصنوعي کاري بسيار ظريف بوده براي دستيابي به نتايج قابل قبول نياز يه کنترل دقيق شرايط محيطي دارد سال ها است که فن آوري وسايل کنترل کننده مورد استفاده در کارهاي جوجه کشي توسعه خوبي يافته اند اما سوال اين است که ايا عوامل مهم درجوجه کشي دقيقا کنترل مي شوند ؟

در حال حاضر کارخانجات جوجه کشي که داراي ظرفيت دو ميليون تخم مرغ در هفته مي باشند همينطور ماشين هاي جوجه کشي داراي ظرفيت صد هزار تخم مرغ کم نيستند فن اوري که به صورت دائم و مطمئن اين کار را کنترل مي کند پيچيده وشگفت آور است ما قادريم تا تغييرات ماشين ها را به وسيله کامپيوتر مرکزي کنترل ، تنظيم و پيگيري نماييم ؛ حتي به وسيله تلفن اززنگ خطر آن مطلع شويم و يا بصورت کاملا خودکار اطلاعات را دريافت و پردازش کنيم . مديريت جوجه کشي نوين ايجاد شرايط مطلوب محيطي براي تخم مرغ ها و جوجه ها از انبار تخم مرغ در مزرعه مادر تا تحويل جوجه گوشتي در مزرعه گوشتي را مدنظر قرار داده است . شرايط آب و هوايي درهر محلي هر نقطه اي و هر زماني به صورت دقيق قابل کنترل است البته عوامل مهم و اساسي تعيين کننده قابليت و کفايت اين عمل ، کار خود ماشين جوجه کشي و کنترل شرايط محيطي جنين است بويژه در کارخانجات جوجه کشي بزرگ که به صورت خودکار و با کارگر کار مي کنند ماشين هاي جوجه کشي بايستي باحداکثر دقت و اطمينان عمل کنند زيرا نه نيروي کارونه زمان لازم را براي تنظيم ماشين به گروه خاصي تخم مرغ و کنترل آن در طول دوره جوجه کشي و يا براي تخليه به موقع ويا براي کنترل کيفي و کمي جوجه ها را داريم با افزايش ظرفيت جوجه کشي ها پيش بيني دقيق بالا بودن کيفيت نه تنها در افزايش جوجه دراوري بلکه براي بالا بردن کيفيت جوجه هاي توليدي و هماهنگي با مجتمع هاي توليدي بسيار مهم خواهد بود .

تلاش هاي اوليه براي جوجه کشي مصنوعي به هزاران سال قبل مي رسد در دهه هاي گذشته تحقيقات بيشماري صورت گرفته تجارب زيادي در خصوص جوجه کشي به دست امده که قابل دسترس مي باشد عوامل اساسي وکليدي براي موفقيت درجوجه کشي مصنوعي شناخته شده هستند در دوران جوجه کشي تخم مرغ ها بايستي چرخش داشته باشند لازم است حرارت رطوبت و تهويه کنترل شوند از نظر شرايط محيطي حرارت بسيار مهم تشخيص داده شده است در دستگاه هاي جوجه کشي نوين حرارت به طور دقيق قابل کنترل وتنظيم مي باشد سوال اين است که آيا حرارتي که ما اندازه مي گيريم و کنترل مي کنيم به واقع عاملي مهم براي رشد جنين مي باشد اساسا حرارتي که براي جنين مهم است حرارت درون تخم مرغ و حرارت خود جنين است اين حرارت نشان دهنده رشد جنين و موفقيت رشد و نمو قسمت ها و اندام هاي مختلف ساختمان بدن جنين در زمان معين مي باشد در ضمن نتيجه نهايي دوران جوجه دراوري از دو نظر يعني کيفي و کمي در رابطه با حرارت جنين مي باشد اما آنچه ما در ماشين هاي جوجه کشي قديمي و تا حدي در ماشين هاي جوجه کشي جديد کنترل کرده اندازه مي گيريم در جه حرارت هواي ماشين جوجه کشي است نه درجه حرارت خود جنين زيرا امکان کنترل قابل قبول و يکنواخت درجه حرارت خود جنين و جود ندارد و به دليل اين که محدوديت تغييرات بالا و پايين درجه حرارت و تاثير آن بر نتايج جوجه درآوري وکيفيت جوجه ها کاملا مفهوم نشده لذا بهبود و پيشرفت و توسعه در ماشين هاي جوجه کشي که در حال حاضر مورد استفاده قرار مي گيرند دور از انتظار است .

درجه حرارت جنين يا درجه حرارت هوا

درجه حرارت جنين به حرارت محيط ، حرارت توليد شده جنين و توانايي انتقال آن از تخم مرغ به هواي اطراف يا بالعکس وابسته مي باشد جنين توانايي تنظيم حرارت بدن خود را ندارد بنابراين در رابطه با تغييرات حرارت مانند يک حيوان خونسرد عمل مي کند در شروع برنامه جوجه کشي لازم است تخم مرغ ها تا حد درجه حرارت شروع جوجه کشي گرم شوند اين بدين معني است که تخم مرغ هاي سرد بايستي چندين ساعت در يک محيط گرم قرار مي گيرند . پس از چند روز جنين انرژي متابوليسمي توليدخواهد کرد و از اين لحظه به بعد درجه حرارت درون تخم مرغ بالاتر از درجه حرارت محيط مي شود از روز چهارم جوجه کشي مقدار قابل ملاحظه اي حرارت توليد مي گردد و از حدود 9 روزگي به بعد به طور مشخص حرارت توليد شده موجب افزايش حرارت جنين نسبت به محيط اطراف مي گردد از اين لحظه به بعد بالاجبار ماشين هاي جوجه کشي که تک سني مورد استفاده قرار مي گيرند بايستي خود را خنک نمايند اين بدين معني است که در هر دو موقعيت يعني در شروع و در انتهاي دوران جوجه کشي درجه حرارت جنين با درجه حرارت هواي اطراف نمي تواند يکسان باشد .

توليد حرارت متابوليسمي و انتقال حرارت

دراوايل سال هاي 1950 تا 1960 مطالعات بيشماري در خصوص کمي کردن حرارت توليد شده به وسيله تخم مرغ صورت گرفته اين معلومات هنوز در سطح وسيع مورد استفاده قرار مي گيرد سوال اين است که آيا نژادهاي جديد به همان اندازه نژادهاي چهل سال قبل حرارت متابوليسمي توليد مي کنند بويژه در نژادهاي گوشتي به خاطر افزايش توان ژنتيکي رشد طيور ممکن است توليد حرارت نيز افزايش يافته باشد به نظر مي رسد موضوع فوق مورد تاييد افرادي که در اين زمينه به صورت عملي کار مي کنند باشد همچنين تخم مرغ هاي بزرگ به خاطر حجم بالاي خود حرارت بيشتري توليد مي کنند رشد و نمو جنين يک جريان مشخص و مرحله اي است هنگامي که رشد اندام ها و قسمت هاي مختلف بدن در يک زمان مشخص متناسب نباشد بايستي تلفات بالاي جنين و کيفيت پايين جوجه را انتظار داشت در نيمه دوم قرن حاضر به دليل تدوين برنامه هاي جدي انتخاب طيور در جهت توليد محصول زياد نياز به شرايط بسيار ظريف براي رشد و نمو قابل قبول جنين احساس شده است حدود تغييرات شرايط محيطي قابل قبول براي بالاترين نتايج يا براي کيفيت بالاي جوجه در مراحل مختلف جوجه کشي کاملا شناخته شده نيست .

اهميت سرعت هوا

مشخص شده است که جريان هوا عامل مهمي در ارتباط با درجه حرارت جنين است به معني اين که سرعت هوا در هر دمايي براي رسيدن و نگهداري دماي جنين در حد مطلوب بايستي کنترل شود همچنين ضرورت دارد که جهت يکنواخت کردن دماي جنين در تمام نقاط ماشين جوجه کشي سرعت هواي يکنواخت بالاي سر تمام تخم مرغ ها باشد در طراحي ماشين هاي جوجه کشي جديد توجه بيشتري به توزيع درجه حرارت يکنواخت در تمام نقاط ماشين مي گردد . در نتيجه تغييرات سرعت هوا در جه حرارت جنين نيز تغيير خواهد کرد از نظر تئوري براي اندازه گيري درجه حرارت جنين لازم است درجه حرارت درون تخم مرغ اندازه گيري گردد اين امر از نظر عملي به وسيله اندازه گيري درجه حرارت پوسته تخم مرغ قابل انجام است براي اين موضوع مي توان از دماسنج هاي تماسي قابل اتصال به يک وسيله اندازه گيري جهت رسم منحني استفاده کرده با تماس دادن آن به تخم مرغ در مناطق مختلف ماشين جوجه کشي مي توان اندازه گيري را انجام داد همين طور با دماسنج هاي حساس به اشعه ماوراي بنفش که در انسان نيز مورد استفاده قرار مي گيرد به سرعت مي توان دماي پوسته تخم مرغ را در مناطق مختلف ماشين جوجه کشي اندازه گرفت . به دليل تاثير حرارت متابوليسمي توليدشده بايد دقت گردد تا درجه حرارت تخم مرغ هايي که داراي جنين زنده هستند اندازه گرفته شود . گرچه در صورت تعويض موقعيت يعني چرخش گاري ها درماشين جوجه کشي ، به دليل تغيير سرعت هوا ، تاثير منفي بر سيني هايي که حالت افقي دارند ايجاد خواهد داشت و در نتيجه تاثير منفي بر دماي جنيني اين سيني ها نيز خواهد داشت . گزارش هاي کارکنان جوجه کشي که عدم حکايت از بهبود جوجه درآوري مي کند . هنوز مشخص نشده که درجه حرارت قابل قبول جنين در طول مدت جوجه کشي چقدر بايد باشد همين طور ما نمي دانيم که در دوره جوجه کشي آيا درجه حرارت جنين بايد ثابت باشد يا به تدريج بالا وپايين رود و يا لازم است به طور ناگهاني بالا و پايين گردد چيزي که مشخص شده اين است که در دوره جوجه کشي بويژه در انتهاي دوره بسياري از جوجه ها به دليل بالا بودن درجه حرارت از بين مي روند . همچنين جوجه هايي که از ماشين هاي جوجه کشي داراي نقاط گرم و سرد توليد مي شوند داراي مشکلاتي هستند بنابراين مي توان نتيجه گرفت که مشکل درجه حرارت جنين نه تنها در پايين بودن درصد تفريخ تاثير داشته بلکه عملکرد جوجه ها را نيز در دوران پرورش و رشد تحت تاثير قرار مي دهد با آغاز قر بيست ويکم ترديد ها و سوالات زيادي درباره نياز واقعي براي رشد جنين واستفاده کامل از توان جوجه درآوري به منظور توليد جوجه هاي با کيفيت وعملکرد قابل قبول براي رشدجوجه ها خوهيم داشت .