مقدمه:
در ابتداي بنيانگذاري صنعت پرورش مرغ گوشتي وجود يك گله پرورشي با ظرفيت چند صد قطعه همواره علاوه بر نگرانيهاي خاص خود، بسياري از محدوديتها را نيز بدنبال خود داشت. امروزه با بهبود استراتژيهاي مديريتي وجود تجهيزات پيشرفته، ‌انجام برنامه واكسيناسيون و تجويز داروهاي مناسب امكان نگهداري و پرورش تعداد زيادي از جوجه هاي گوشتي را در يك فضاي محدود امكان پذير شده است و اخيراً‌ نيز بخاطر پاره اي از مسائل اقتصادي پرورش طيور صنعتي فارمها نگهداري در ظرفيت هايي بزرگتر با ميانگين تقريبي 300000 - 150000 قطعه پيش مي رود. از مزاياي احداث سالنهاي پرورشي با ظرفيت بالا مي توان به كاهش هزينه هاي ثابت و سر شكن شدن هزينه هاي كارگري و استفاده بهينه از نيروي انساني اشاره نمود. از سوي ديگر ميزان سود حاصله از اين سالنها قطعاً‌ بيشتر خواهد بود. ولي با اين وجود اگر چه احداث سالنهاي با ظرفيت بالا داراي مزاياي اقتصادي انكار ناپذيري است ولي مسائل موجود در روي ديگر سكه نبايد ناديده گرفته شود چرا كه اين سالنها نيز مسائلي از قبيل مشكلات مرتبط به هزينه هاي كارگري، احتمال ابتلا به بيماريهاي شايع در مرغداريها، افزايش هزينه در نتيجه استفاده از تجهيزات و نياز زياد به سرمايه اوليه از جمله مشكلات اين نوع سالنهاي پرورشي مي باشند.
امروزه شركتهاي پرورش مرغ گوشتي از اين مسائل حاد آگاه هستند به اين خاطر بجاي يك سالن بسيار بزرگ با ظرفيت بالا از سالناهي كوچك در كنار هم به تعداد شش سالن و يا كمتر استفاده مي گردد. بسياري از مزارع پرورش مرغ گوشتي نيز با اعمال مديريت مناسب و نيز استفاده از تجهيزات پيشرفته تا حدودي بر اين مشكلات فائق آمده اند. اين مقاله نيز سعي بر اين دارد كه در يك نگرش اجمالي بعضي از جنبه هاي مديريتي پرورش مرغ گوشتي را در سالنهاي بزرگ توضيح دهد.
1- هزينه هاي كارگري:
بكارگيري كارگر يكي از از عمده ترين مسائل موجود مرتبط با مزارع بزرگ پرورش جوجه هاي گوشتي مي باشند. امروزه با توجه به استفاده از تكنولوژي مدرن و تجهيزات خودكار امكان پرورش و نگهداري بيش از 20000 قطعه جوجه گوشتي در طي يكسال در يك سالن نه چندان بزرگ را فراهم آورده است، اين در حالي است كه يك كارگر بطور متوسط با روزي 8 ساعت كار، سالانه قادر به مراقبت از 16000 قطعه جوجه گوشتي مي باشد. در پرورش جوجه هاي گوشتي همواره بايد بسياري از تجهيزات موجود در سالن و نيز وضعيت داخل سالن بطور مداوم سركشي گردد بعنوان مثال اين سركشي هاي بصورت مرتب از اوايل صبح شروع و تا اواخر شب ادامه دارد بنابر اين روز هاي تعطيل در سالنهاي بزرگ پرورش معني و مفهومي ندارد و به همين خاطر بكار گيري گارگران ماهر و وظيفه شناس تحت اين شرايط با سختي صورت مي پذيرد. از طرفي پرداخت هزينه هاي مورد نياز براي آموزش كارگران ضروري مي باشد و اساس اين نياز باعث گرديده كه شركت هاي تجاري پرورش دهنده طيور همواره پس از بكارگيري اوليه كارگران آنها را جهت كسب مهارتهاي لازم به سمينارهاي آموزشي اعزام نمايند و يا حداقل از وسايل كمك آموزشي مناسب براي كارگران فارم استفاده كنند در بعضي از موارد متصدي يا مسئول مديريت مزارع پرورش كارگران تحت استخدام خود را با سهيم نمودن در درصدي از سود فارم تشويق نموده و در چنين شرايطي رضايت شغلي و وجدان كاري و بازده توليد به شدت افزايش مي يابد و كارگراني به شخصه در ارائه هر نوع راهكاري جهت بهبود مديريت مزرعه احساس مسئوليت كرده و قبول مي كنند كه كار سخت در طي دوره پرورش درآمد بيشتري را نصيب آنها خواهد كرد.
وضعيت بهداشتي جوجه هاي گوشتي:
نژادهاي مختلف جوجه هاي گوشتي از لحاظ استاندارهاي بهداشتي و مسائل مرتبط با سيستم ايمني خود داراي پروفيل خاص خود مي باشند و به همين جهت جوجه هايهر نژاد خاص عكس العملهاي متفاوتي را به يك برنامه واكسيناسيون يكسان و نيز شيوع بيماريها را خواهند داشت براين اساس شركتهاي تجارتي پرورش جوجه هاي گوشتي همواره در يك سالن از جوجه هاي گوشتي يك نژاد خاص را استفاده مي كنند در مزارع بزرگ با ظرفيت بالا گاهاً مجبورند بطور مختلط چندين نوع نژاد گوشتي را در يك سالن پرورش دهند در چنين حالتي برنامه مديريتي صيحيح اجتناب ناپذير است در چنين مواردي درصورت شيوع بيماري مهار و درمان همواره مشكلات خاص خود را خواهد داشت از مهمترين برنامه هاي مديريتي در اين مزارع ممنوعيت ورود افراد متفرقه و عدم بازديدهاي غير ضروري تمهيدات لازم در مورد ورود پرندگان وحشي.حيوانات دست آموز و جوندگان بايد صورت پذيرد.ورودي و خروجي فارم بايد گودال ضدعفوني داشته و هميشه ماده ضد عفوني كننده تازه تهيه گردد. همچنين جهت پيشگيري از شيوع بيماريهاي رايج محوطه بيرون سالن مكررا با مواد ضد عفوني كننده مختلف ضد عفوني گردد. از ديگر مسائل مهم به حداقل رساندن اختلاف سن در گله هاي طيور است بهر صورت با رعايت همچون مسائل بهداشتي و مديريتي علاوه بر كاهش تلفات, امكان بروز بيماريه به حداقل خود خواهد رسيد.
تغذيه جوجه هاي گوشتي:
تغذيه جوجه هاي گوشتي بخصوص در هفته اول پرورش داراي اهميت بسيار زياد است امروزه با اينكه دانخوريهاي اتو ماتيك رواج يافته است ولي در هفته هاي اول كارگران مجبورند روزانه در چندين نوبت دانخوريهاي مخصوص جوجه هاي سنين پايين را تميز و پر نمايند امروزه همه پرورش دهندگان جوجه هاي گوشتي با استفاده از دانخوريهاي اتوماتيك علاوه بر سهولت كار و كاهش پرت غذاي, هزينه استفاده از كارگر نيز كاهش مي يابد.
آب پرندگان:
تعداد مناسب كارگر و فعليت در ساعات زمانبندي شده جوجه ها را قادر مي سازد تا به آب با كيفيت مطلوب دست يابند اگر چه در آبخوريهاي اتوماتيك نياز به استفاد از نيروهاي كارگر نيست ولي بخاطر باز و بسته كردن آب و يا تنظيم ارتفاع آبخوري برنامه هاي مديريتي خاص را مي طلبد چرا كه ارتفاع آبخوري از مهمترين عواملي است كه در هفته بسته به قد و رشد جوجه ها بايد تنظيم گردد. فشار اب در درون لوله ها نيز بايد مد نظر باشد تا آب مدت زيادي در داخل لوله ها راكد نماند. در مزارع بزرگ پرورش طيور با تعبيه دستگاه water metrso مقدار آب مصرفي در بين ساعات مختلف را نشان مي دهد. مصرف غير عادي آب قطعاً در شناسائي بيماريها و يا مسائل مربوط به مديريت و شرايط محيطي كمك زيادي را خواهد نمود همچنين سيستم هشدار دهنده به ابخوريهاي اتوماتيك وصل مي باشد و هرگونه تغيير در فشار آب را به اطلاع كارگران مي رساند.
پيشگيري از استهلاك:
هر چند دستگاههاي اتوماتيك بدون صرف هزينه هنگفت كارگري قادرند تعداد خدمات مناسبي را به جوجه هاي موجود درسالن ارائه نمايند ولي در صورت اختلال در كار اين دستگاهه پرورش دهندگان با مشكلات جدي روبرو خواهد شد. به اين خاطر سالنهاي بزرگ پرورش كه داراي تجهيزات زيادي هستند لازم است كه مرتباً دستگاهها را بازديد و سرويس نمود. بعنوان مثال بازرسي تسمه هاي هواكشها و تميز نمودن گرد و غبار جمع شده در اطراف آنها نبايد فراموش شود.
مديريت بستر:
كود حاصل از پرورش طيور در مزارع بزرگ پرورشي از مسائل اصلي مي باشد بعنوان مثال در يك مزرعه داراي شش سالن و هر سالن با ظرفيت 20000 قطعه سالانه تقريباً 180 تن كود توليد مي گردد كه بطور متوسط 6-32 تن از اين كود را مي توان به ازاي 4047 متر مربع جهت افزايش حاصلخيزي استفاده نمود هميشه محل نگهداري و ذخيره بستر بايد داراي حداكثر فاصله از سالن پرورشي باشد.
تلفات:
بروز تلفات از مسائل مهم ديگر در سالنهاي پرورشي مي باشد براي همين جهت معدوم نمودن لاشه ها نياز به ايجاد گودال نسبتاً عميق است تا لاشه ها را همراه با آهك و خاك دفن نمود.